Ο ηγέτης – υπηρέτης : Mια διαφορετική προσέγγιση της ηγεσίας
Ένα από τα κορυφαία θέματα – αντικείμενα μελέτης της επιστήμης του management και της σχετικής βιβλιογραφίας αποτελεί η θεωρία της ηγεσίας (leadership). Είναι πλέον κοινώς αποδεκτό ότι η μακροχρόνια βιωσιμότητα και επιτυχία μια επιχείρησης εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό, σε συνδυασμό φυσικά και με άλλους παράγοντες, από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν και συμπεριφέρονται τα στελέχη που λειτουργούν ως ηγέτες. Στο σημερινό δε παγκόσμιο και δυναμικά εξελισσόμενο οικονομικό περιβάλλον, οι δυσκολίες, οι αβεβαιότητες και οι περιορισμοί είναι πολύ έντονοι, οι ρυθμοί των αλλαγών εκρηκτικοί και οι απαιτήσεις για ανταγωνιστικότητα και πρωτοπορία πολύ υψηλές, γεγονός που καθιστά για πολλούς την αποτελεσματική και επιτυχημένη ηγεσία ως το στοιχείο που διακρίνει τις χαμένες από τις κερδισμένες επιχειρήσεις.
Σε γενικές γραμμές και στο μυαλό των περισσοτέρων, ο επιτυχημένος ηγέτης είναι αυτός που εμπνέει όραμα, αξίες και μακροχρόνια κατεύθυνση στους ανθρώπους μιας επιχείρησης έτσι ώστε να προάγεται στους κόλπους της η γνώση, η καινοτομία, η πρωτοβουλία, η υπευθυνότητα και η αφοσίωση, έννοιες αλληλένδετες με την ποιότητα και την κερδοφορία.
Μια λιγότερο συνηθισμένη προσέγγιση της ηγεσίας παρουσιάζει ο Robert Greenleaf (1904-1990) – πρωτεργάτης της θεωρίας της Ηγεσίας που υπηρετεί (Servant Leadership). Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, ο ηγέτης επιλέγει πρώτα να υπηρετήσει τους ανθρώπους της ομάδος του και κατόπιν να ηγηθεί αυτής, πρώτα να βοηθήσει τους ανθρώπους να επανασυνδεθούν μεταξύ τους και στη συνέχεια να προσπαθήσουν για την επίτευξη του κοινού σκοπού. Πρωταρχικός σκοπός του είναι να αφυπνίσει την αλληλεγγύη και την εμπιστοσύνη δίνοντας ταυτόχρονα νόημα στη δουλειά και το ρόλο του κάθε εργαζομένου, βοηθώντας τον να βρει σ’ αυτά σκοπό και πνεύμα, έννοιες που από την φύση του κάθε άνθρωπος αναζητά προκειμένου να ικανοποιήσει τις ανάγκες αυτοεκτίμησης και αυτοπραγμάτωσης. Για τον Greenleaf, το σημαντικό χαρακτηριστικό της ηγεσίας δεν είναι ο τρόπος δράσης (state of doing) αλλά ο τρόπος ζωής (state of being). To μεγάλο στοίχημα για τον ηγέτη, είναι να υπηρετεί τους ανθρώπους της ομάδος του με τέτοιο τρόπο ώστε να αναπτύσσονται , να γίνονται περισσότερο υγιείς, περισσότερο ελεύθεροι, περισσότερο αυτόνομοι και να εξελίσσονται κι αυτοί σταδιακά σε ηγέτες – υπηρέτες. Με άλλα λόγια, ο ηγέτης – υπηρέτης μιλά πρωτίστως όχι στο μυαλό αλλά στην ψυχή και την καρδιά των ανθρώπων , αμφισβητεί κάθε κατεστημένο και διοικεί το παρόν μέσω του μέλλοντος και όχι το αντίστροφο. Όσον αφορά δε τις βασικές πρακτικές που υιοθετεί αυτές είναι 6: αυτογνωσία, άμεση επικοινωνία, παράκαμψη της παραδοσιακής ιεραρχίας («το στέλεχος στην κορυφή της πυραμίδας συνήθως έχει μόνο υφιστάμενους και όχι συνεργάτες»), ανάπτυξη των συνεργατών (« η δουλειά υπάρχει για τον εργαζόμενο όσο υπάρχει εργαζόμενος για τη δουλειά»), καθοδήγηση αντί ελέγχου και τέλος προνοητικότητα.
Σε αντίθεση με την ηγεσία που υπηρετεί, επικρατέστερο στις μέρες μας είναι το μοντέλο της ηγεσίας – δύναμης, στο οποίο ο ηγέτης έχει πρωταρχικό στόχο την χάραξη των σωστών στρατηγικών και την αποτελεσματική κατανομή ρόλων. Σε σχέση όμως με το μοντέλο του Greenleaf, παρουσιάζει τα εξής μειονεκτήματα :
• Εστιάζει πρώτιστα στην απόκτηση της δύναμης και όχι στην σοφή διαχείρισή της
• Οξύνει τις εσωτερικές συγκρούσεις
• Ορίζει την επιτυχία με βάση την αποκτηθείσα δύναμη κι όχι την προσφορά στο σύνολο
• Ο ηγέτης τη δύναμης χάνει συνήθως επαφή με τους ανθρώπους των οποίων ηγείται
• Ο ηγέτης της δύναμης χρειάζεται ολοένα και περισσότερη δύναμη
Ο Greenleaf κατέληξε ότι η αλλαγή στο μοντέλο της ηγεσίας είναι το κλειδί για τον μετασχηματισμό μια επιχείρησης αλλά και μιας κοινωνικής ομάδος και την γρήγορη και αποτελεσματική προσαρμογή της στις σύγχρονες απαιτήσεις και τις έντονες αλλαγές. Στην κατεύθυνση αυτή σημαντικός είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης αλλά και της επαναξιολόγησης των αξιών μας ως κοινωνία ώστε στο μέλλον οι άνθρωποι να ακολουθούν και να αναδεικνύουν ηγέτες – υπηρέτες. Και αυτό το μέλλον προβλέπει ότι θα είναι πραγματικά καλό για όλους.

Γιαννικόπουλος Κώστας
Σύμβουλος Makreting και Επικοινωνίας
Τμήμα Επιχειρηματικής Ανάπτυξης ENA CHANNEL
Αμερ. Ερυθρού Σταυρου 53
2510-231033, 6971729952
marketing@enachannel.gr